Od Beboków do Utopców. Potwory ze śląskich podań oraz postaci bajkowe i z bajkowo-historyczne.
Dokładnie 345 lat temu, w piątek, 13 listopada Roku Pańskiego 1680 zostaje ochrzczony pierwszy syn wójta Janowic k. Frydka. Na nazwisko ma Fuciman, na imię dostaje Ondrzej. Podobno wójt długo nie mógł mieć dzieci. Podobno kiedy modlitwy nie działały, o…
Tak, liczne cieszyńskie bajki nie pozostawiają wątpliwości – utopce przechodzą na emeryturkę. W zbiorach Józefa Ondrusza czytamy na przykład o utopcu Bernardzie ze Stonawy, który z racji podeszłego wieku był ‘na wymowie’ i topieniem już się nie parał. Przyjaźnił się…
Ze śląskocieszyńskich magicznych podań najbardziej lubię te krótkie i proste, bezpertensjonalne i raczej pozbawione morałów. Wspominałem o tym wiele razy: wiele z nich to żadne bojki do dziecek. To proste historie z życia, w które dawniej (choć wcale nie bardzo…
Sezon kąpielowy w pełni. Uważajcie na siebie! Utopca w jego formie podstawowej poznać można po kilku rzeczach: stroju w barwach zielono-czerwonych, zimnej twarzy, pozostawianych po sobie mokrych plamach itd. Utopiec ma jednak kilka supermocy. Na przykład może zmienić się w…
Mokra śmierć to wcale nie koniec twych kłopotów! Po ugryzieniu wampira możesz zostać wampirem, po ataku zombie – zombie. Ale po utopieniu nie zostaniesz utopcem. Tak byłoby za dobrze. Utopce bowiem zbierają dusze swoich ofiar… … i trzymają je w…
Spokojnie – żodyn nie urzmił. Śmierć po prostu wpadła na chrzciny. W gości. Konkretnie w charakterze chrzestnej. Było to tak: Biedny chłop miał dziewięć dziecek. Jak urodziło mu się ostatnie, to nikt nie chciał iść za chrzestnych. Ulitowała się sama…
A. Zielóno. B. Modro. C. Czerwóno. D. Koloru łutopcowygo! Historia jest taka: Były raz na dziedzinie tańce. Na tańce przyszła szwarno dziołcha. Tańcowała wesoło i bez pamięci, ale gdy wybiła północ nagle posmutniała. Chłopcy ze wsi postanowili odprowadzić ją do…
Tak, to się zdarza. Na szczęście nie każde spotkanie z utopcem musi skończyć się utopieniem! W cieszyńskich podaniach nadzwyczaj często pojawia się motyw utopca, który potrzebuje podwózki do szwagra, albo i przewozu dobytku przy przeprowadzce. Zwykle wskakiwał taki chłopu na…
Jeden poprosił kiedyś o nocleg u miejscowej gaździny. Ta zgodziła się, a kiedy przygotowała posłanie, Cygón położył nogi na poduszkę, a głowę na drugą stronę łóżka. Zapytany, czy aby się nie pomylił, odparł: – Niy paniczko. Dyć jakby nie ty…
Słynną w Europie bajkę o cygańskiej zupie z grabiowego kołka opowiadano i u nas. Przepisów na zupę z kołka jest wiele. Są zróżnicowane, zwykle zależnie od geografii, tradycji kulinarnych i dostępności produktów w danej lokalizacji. Jak wygląda sprawa na Śląsku…
ul. Wyższa Brama w Cieszynie. Dawniej był tam zajazd, dziś jest restauracja i cukiernia o dumnej nazwie. Czy uprawnionej? Według popularnej wersji zatrzymał się tam Jan III Sobieski po drodze na Wiedeń. Znowu ten Sobieski! W cieszyńskich podaniach wyskakuje on…
Wszyscy wiedzą, skąd wzięła się Studnia. Niewielu wie, skąd wzięła się o niej legenda. Nie będę powtarzać historii o trzech braciach, synach polskiego króla i spotkaniu po latach przy źródle i radości, od której nazwę wzięło miasto. Znamy to. Przykro…
Skandal! 341 lat po bitwie i Sobieski w drodze na Wiedeń wciąż omija Cieszyn, za nic mając wszystkie nasze bajki i legendy! PKP do spółki z ČD ewidentnie nie słyszało ani o ustrońskim dębie, pod którym Jan III rzekomo uciął…
Rzadko w cieszyńskich bajkach pojawiają się dwa magiczne stwora naraz. Podanie z Nydku, opracowane przez Jurę z Gróniczka, jest wyjątkowe pod wieloma względami* Przede wszystkim, nie występują w nim ludzie. Żadni. Same utopce. No i nasze nocznice/bandurki, czyli polskie błędne…
Jeden prosty i sprawdzony sposób stela– nocznice go nienawidzą! O tym, czym są nocznice/bandurki pisałem w poprzednim poście. Dzisiaj porady praktyczne: jak przeżyć ich atak? Ucieczka to najlepsza taktyka, ale tylko jeśli jesteś blisko chałpy – wtedy do środka! Pokręcą…
„(…) jeny trza było gwzidnyć na dwóch palcach a już (…) tak obstompiły człowieka, a jyny „pódź se mnon”, „pódź se mnon”, tu je piekny chodniczek”, to się zdało takiemu że (…) po nejszumniejszej ceście idzie a ony go smykały…
Nic się nie klei, głupia historia, bajka, na pewno zmyślona: Otóż przyjeżdża do wsi Mistrzowice pod Cieszynem jakiś obdartus i najmuje się do pracy u miejscowego gospodarza. Gospodarz musi odrabiać pańszczyznę, więc bierze swojego nowego pachołku na pańskie pole. Na…
Ano, jasne – z przemarszu na Wiedeń w 1683. Prawda? Tylko dlaczego właśnie o niej? Różne wojska latały się przez Śląsk Cieszyński jak tiry przez A4. Tatarzy, Szwedzi, Polacy, Prusacy, Węgrzy, podówczas nasi Czesi i Austriacy… i jeszcze najemnicy różnej…
W tym przypadku nasze stare bajki i podania dobrze odzwierciedlają historię. 1. Co się zgadza: – szańców strzegli wyznaczeni do tego miejscowi chłopi zwani „wybrańcami” – Turcy i wspierający ich Tatarzy stanowili dla Śląska Cieszyńskiego poważne zagrożenie – co najmniej…
Dlaczego zdolny chłopak uczący się na księdza został legendarnym zbójem? Zacznijmy od tego, że sama postać Ondraszka jest prawdziwa. Urodził się on w 1680 w porządnej rodzinie. Był najstarszym synem wójta Janowic k. Frydka. Dlaczego zszedł na złą drogę? Ano,…
